پژوهشنامه مذاهب کلامی

پژوهشنامه مذاهب کلامی

ردگیری اصول ماکیاولیسم در عملکرد دعوت محمد بن عبدالوهاب با تمرکز بر دوره نخست

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دارالاعلام
2 استاد موسسه دارالاعلام
چکیده
با ظهور اندیشه‌های ماکیاولی، رهبری بشر دچار تحولات مذموم شد. محمد بن عبدالوهاب هم در رهبری جامعۀ دینی خود، در عمل، مرتکب اصول ماکیاولی شد. ماکیاولی معتقد بود باید از هر وسیله‌ای برای نیل به مقصود استفاده شود و هیچ محدودیتی در این زمینه وجود ندارد. به نظر وی، رهبران نباید به صفات پسندیده متصف باشند، اما باید به گونه‌ای در میان پیروانشان ظهور کنند که گویی مجسمۀ صفات حمیده‌اند. ماکیاولی بهره‌بری از دین را یکی دیگر از وسایل نیل به مقصود می‌داند و دین را پوششی برای ناکارآمدی‌ها و ظلم‌های حاکمان معرفی می‌کند. همچنین، منکوب‌سازی رعیت، توسل به زور و تشکیل ارتش قدرتمند برای پیشبرد اهداف از دیگر اصول ماکیاولیسم است. با تأمل در دورۀ نخست وهابیت می‌توان تمام این اصول را جست. ابن‌عبدالوهاب و پیروانش با تحریف آموزه‌های اعتقادی دینی توانستند تمام جنایاتشان را مقدس جلوه دهند و خود را متدین معرفی کنند. همچنین، با استفاده از افرادی که به او گرویده بودند توانست سپاهی تشکیل دهد و برای فتح مناطق مختلف از آن‌ها استفاده کند. وی و اتباعش برای پیشبرد اهدافشان از هیچ‌گونه قتل، تعدی به اموال، و ایجاد رعب و وحشت فروگذار نکردند و در نهایت با هر وسیلۀ ممکن اهدافشان را پیش بردند.
کلیدواژه‌ها

1.      آل بسّام، عبد الله بن عبد الرحمن (1419). علماء نجد خلال ثمانیة قرون، الریاض: دار العاصمة، الطبعة الثانیة.
2.      ابن بشر (1402). عنوان المجد فی تاریخ النجد، حققه: الشیخ عثمان بن عبد الله آل الشیخ، الریاض: مطبوعات دارة الملک عبد العزیز، الطبعة الرابعة.
3.      ابن حمید النجدی، محمد بن عبد الله (1996). السحب الوابلة علی ضرائح الحنابله، حققه و قدم له و علق علیه: بکر بن عبد الله أبو زید، عبد الرحمن بن سلیمان العثیمین، بیروت: مؤسسة الرسالة للطباعة والنشر والتوزیع، الطبعة الاولی.
4.      ابن عابدین، محمّد امین بن عمر (1412). رد المحتار علی الدر المختار، بیروت: دار الفکر، الطبعة الثانیة.
5.      ابن غنام، حسین (1994). تاریخ نجد، تحقیق: ناصر الدین الاسد، بیروت و قاهرة: دار الشروق، الطبعة الرابعة.
6.      ابن قاسم النجدی، عبد الرحمن بن محمد (1996). الدرر السنیة فی الأجوبة النجدیة، بی‌جا: بی‌نا، الطبعة السادسة.
7.      تمیمی، محمد بن عبد الوهاب (1412). الجواهر المضیة، الریاض: دار العاصمة، الطبعة الثانیة.
8.      تمیمی، محمد بن عبد الوهاب (1418). کشف الشبهات، الریاض: وزارة الشؤون الاسلامیة والأوقاف والدعوة والارشاد، الطبعة الاولی.
9.      تمیمی، محمد بن عبد الوهاب (بی‌تا). الرسائل الشخصیة، تحقیق: عبد العزیز بن زید الرومی، محمد بلتاجی، سید حجاب، الریاض: مطابع الریاض.
10.  دحلان، احمد بن زینی (2002). خلاصة الکلام فی تاریخ امراء البلد الحرام، استانبول: مکتبة الحقیقة.
11.  دوکورانسی، لویس (2003). الوهابیون تاریخ ما أهمله التاریخ، ریاض: ریاض الریس للکتب والنشر، الطبعة الاولی.
12.  الریکی، حسن بن جمال (بی‌تا). لمع الشهاب فی سیرة محمد بن عبد الوهاب، تحقیق: احمد مصطفی ابوحاکمه، بی‌جا: بی‌نا.
13.  سربازی، محمد عمر (1385). فتاوی منبع العلوم کوه ون، بی‌جا: مدرسه دینی منبع العلوم کوه ون، چاپ اول.
14.  سربازی، محمد عمر (1389). پرسش و پاسخ ارزشمند برای جوانان ارجمند، بی‌جا: انتشارات علامه سربازی، چاپ دوم.
15.  فاسیلیف، ایلیکسی (1995). تاریخ العربیة السعودیة، بیروت: شرکة المطبوعات للتوزیع والنشر، الطبعة الاولی.
16.  ماکیاولی، نیکلا (1388). شهریار، ترجمه: محمود محمود، تهران: عطار، چاپ سوم.
17.  وهبة، حافظ (1956). جزیرة العرب فی القرن العشرین، بی‌جا: دار الآفاق العربیة، الطبعة الثالثة.