پژوهشنامه مذاهب کلامی

پژوهشنامه مذاهب کلامی

ردگیری اصول ماکیاولیسم در عملکرد دعوت محمد بن عبدالوهاب با تمرکز بر دورۀ نخست

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دارالاعلام
2 استاد موسسه دارالاعلام
چکیده
با ظهور اندیشه‌های ماکیاولی، رهبری بشر دچار تحولات مذموم شد. محمد بن عبدالوهاب هم در رهبری جامعۀ دینی خود، در عمل، مرتکب اصول ماکیاولی شد. ماکیاولی معتقد بود باید از هر وسیله‌ای برای نیل به مقصود استفاده شود و هیچ محدودیتی در این زمینه وجود ندارد. به نظر وی، رهبران نباید به صفات پسندیده متصف باشند، اما باید به گونه‌ای در میان پیروانشان ظهور کنند که گویی مجسمۀ صفات حمیده‌اند. ماکیاولی بهره‌بری از دین را یکی دیگر از وسایل نیل به مقصود می‌داند و دین را پوششی برای ناکارآمدی‌ها و ظلم‌های حاکمان معرفی می‌کند. همچنین، منکوب‌سازی رعیت، توسل به زور و تشکیل ارتش قدرتمند برای پیشبرد اهداف از دیگر اصول ماکیاولیسم است. با تأمل در دورۀ نخست وهابیت می‌توان تمام این اصول را جست. ابن‌عبدالوهاب و پیروانش با تحریف آموزه‌های اعتقادی دینی توانستند تمام جنایاتشان را مقدس جلوه دهند و خود را متدین معرفی کنند. همچنین، با استفاده از افرادی که به او گرویده بودند توانست سپاهی تشکیل دهد و برای فتح مناطق مختلف از آن‌ها استفاده کند. وی و اتباعش برای پیشبرد اهدافشان از هیچ‌گونه قتل، تعدی به اموال، و ایجاد رعب و وحشت فروگذار نکردند و در نهایت با هر وسیلۀ ممکن اهدافشان را پیش بردند.
کلیدواژه‌ها

فهرست منابع

1.      ابن بشر، عنوان المجد فی تاریخ النجد، حققه: الشیخ عثمان بن عبدالله آل الشیخ، مطبوعات دارة الملک عبدالعزیز، الریاض، الطبعة الرابعة، 1402ق.
2.      ابن عابدین، محمّد امین بن عمر، رد المحتار على الدر المختار، دارالفکر، بیروت، چاپ دوّم، 1412ق.
3.      احمد بن زینی دحلان، خلاصة الکلام فی تاریخ امراء البلد الحرام، مکتبة الحقیقة، ترکیه، 2002م.
4.      ایلیکسی فاسیلیف، تاریخ العربیة السعودیة، شرکة المطبوعات للتوزیع و النشر، بیروت، الطبعة الاولی، 1995م.
5.      حافظ وهبة، جزیرة العرب فی القرن العشرین، دارالافاق العربیة، الطبعة الثالثة، 1956م.
6.      حسن بن جمال بن احمد الریکی، لمع الشهاب فی سیرة محمد بن عبدالوهاب، تحقیق: احمد مصطفی ابوحاکمه، بی تا، بی جا، بی نا.
7.      حسین بن غنام، تاریخ نجد، تحقیق: ناصر الدین الاسد، دارالشروق، بیروت قاهرة، الطبعة الرابعة، 1994.
8.      سربازی، محمد عمر، پرسش و پاسخ ارزشمند برای جوانان ارجمند، انتشارات علامه سربازی، چاپ دوم، 1389ش.
9.      سربازی، محمد عمر، فتاوی منبع العلوم کوه ‌ون، مدرسه دینی منبع العلوم کوه ون، چاپ اول، 1385ش. 
10. عبد الرحمن بن محمد بن قاسم، الدرر السنیة فی الأجوبة النجدیة، الطبعة السادسة، 1996م. 
11. عبدالله بن عبدالرحمن بن صالح آل بسّام، علماء نجد خلال ثمانیة قرون، دارالعاصمة، المملکة العربیة السعودیة، الطبعة الثانیة، 1419ق.
12. عبدالملکی، محسن، وهابیت بررسی انتقادی تاریخ و افکار، موسسه مطالعات بنیان دینی، قم، 1395ش.
13. لویس دوکورانسی، الوهابیون تاریخ ما أهمله التاریخ، ریاض الریس للکتب و النشر، الطبعة الاولی، 2003م.
14. محمد بن عبدالله بن حمید النجدی، السحب الوابلة علی ضرائح الحنابله، حققه وقدم له وعلق علیه: بکر بن عبد الله أبو زید، عبد الرحمن بن سلیمان العثیمین، مؤسسة الرسالة للطباعة والنشر والتوزیع، بیروت، الطبعة الاولی، 1996م. 
15. محمد بن عبدالوهاب، الجواهر المضیة، دار العاصمة، الریاض، الطبعة الثانیة، 1412ق.
16. محمد بن عبدالوهاب، الرسائل الشخصیة، تحقیق: عبد العزیز بن زید الرومی، د. محمد بلتاجی، د. سید حجاب، مطابع الریاض، الریاض، بی تا. 
17. محمد بن عبدالوهاب، کشف الشبهات، وزارة الشؤون الإسلامیة والأوقاف والدعوة والإرشاد، عربستان، الطبعة الاولی، 1418ق.
18. منیر العجلانی، تاریخ البلاد العربیة السعودیة، بی نا، الطبعة الثانیة، 1993م.
19. نیکلا ماکیاولی، شهریار، ترجمه محمود محمود، انتشارات عطار، تهران، چاپ سوم، 1388ش.
20. نیکلا ماکیاولی، نیکولو، گفتارها، ترجمه، محمد حسن لطفی، انتشارات خوارزمی، تهران، چاپ اول، 1377ش.