پژوهشنامه مذاهب کلامی

پژوهشنامه مذاهب کلامی

معناشناسی صفات خبری: بررسی مقایسه‌ای ظاهرگرایی ابن‌تیمیه و اصحاب حدیث

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش پژوهه سطح سه موسسه آموزش عالی حوزوی ائمه اطهار(ع)، مشهد، ایران.
2 استاد فرق و مذاهب
چکیده
صفات خبری بخشی از متون دینی را تشکیل می‌دهد. مسلمانان در برابر این صفات دیدگاه‌های مختلفی دارند. ابن‌تیمیه در معناشناسی صفات خبری از روش ظاهرگرایی افراطی بهره برده است. به نظر وی، صفات خبری باید بر همان معنای ظاهری حمل شود و از هر گونه تأویل پرهیز کرد. اما کیفیت این صفات را به خدای متعال واگذاشت. به همین سبب هر گونه کاربرد مجاز و تأویل در صفات خبری را انکار می‌کند و صفات را جزء متشابهات نمی‌داند و مدعی است سلف صالح و اصحاب حدیث نیز بر همین پندار بوده‌اند. این پژوهش با روش توصیفی‌تحلیلی نشان می‌دهد که اصحاب حدیث هرچند از روش ظاهرگرایی ضابطه‌مند در مواجهه با متون دینی استفاده کرده‌اند، اما در مواجهه با صفات خبری از ظاهرگرایی افراطی دست برداشته و به دو رویکرد اساسی معتقد شده‌اند: 1. گروهی از آن‌ها به تفویض مفهوم صفات روی آورده و معانی را به خداوند واگذار کرده‌اند؛ 2. گروه دیگر به تأویل صفات خبری باور پیدا کرده‌اند. بسیاری از آن‌ها بر اساس آیۀ «مَا یَعْلَمُ تَأوِیلَهُ اِلَّا اللّه» معنای صفات خبری را از متشابهات دانسته‌اند. همچنین، اصحاب حدیث، برخلاف ابن‌تیمیه، کیفیت را از صفات خدا نفی کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها