پژوهشنامه مذاهب کلامی

پژوهشنامه مذاهب کلامی

بازشناسی وظیفۀ حکومت اسلامی در تحقق باورهای کلامی در جامعه از منظر قرآن و سنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق و فقه مقارن، دانشکده مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
2 استادیار گروه علوم اجتماعی؛ دانشکده مطالعات ملل اسلامی؛ دانشگاه ادیان و مذاهب؛ قم؛ ایران.
3 سطح سه حوزه علمیه قم
چکیده
یکی از رسالت‌های حکومت اسلامی تحقق و تحکیم باورهای کلامی در جامعۀ دینی است. این پژوهش، با روش توصیفی‌تحلیلی، در صدد بررسی ریشه‌ها و مبانی این مسئله، یعنی جایگاه و نقش حکومت اسلامی در ارتقای سطح معارف دینی و رشد تربیت اخلاقی و اعتقادی جامعه است و می‌خواهد به این پرسش اساسی پاسخ دهد که: وظیفۀ حکومت اسلامی در تحقق باورهای کلامی در جامعه چیست؟ به عبارت دیگر، آیا حکومت اسلامی در تعمیق باورهای کلامی و اصلاح باورهای غلط نقشی به عهده دارد؟ نگارندگان کوشیده‌اند نقش حکومت اسلامی را در تربیت معارفی و تحقق باورهای کلامی در سه بُعد گسترش باور به توحید، اطاعت‌پذیری از رهبران دینی و توسعۀ معادباوری بررسی کنند. تبیین و ترویج توحید در جامعه، مبارزه با طاغوت و مظاهر ضدتوحیدی، اجرای احکام الاهی، تعظیم ایام‌الله و شعائر الاهی و توجه به مناسک دینی جامعه‌ساز در تحقق باور به توحید در جامعه مؤثر است. حکومت اسلامی گسترش باور به رهبر الاهی را از راه زمینه‌سازی تحقق عینی رهبری دینی در جامعه، تبیین و ترویج جایگاه رهبر الاهی و مبارزه با جریان‌های انحرافی و تعظیم انبیا تحقق می‌بخشد. باور به معاد باعث بروز آثار اجتماعی همچون رشد فرهنگ و فضایل اخلاقی جامعه، تأمین امنیت اجتماعی و فداکاری در جامعه می‌شود. لذا حکومت اسلامی گسترش باور به معاد را از طریق تبیین و ترویج باور به معاد و مبارزه با عوامل انکار معاد و غفلت از معاد محقق می‌کند.
کلیدواژه‌ها

1.     قرآن کریم (1380). ترجمه: ناصر مکارم شیرازی، قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
2.     آشوری، داریوش (1373). دانش‌نامۀ سیاسی، تهران: مروارید، چاپ سوم.
3.     آیتی،‌ محمدابراهیم (1378). تاریخ پیامبر اسلام،‌ تهران: دانشگاه تهران، چاپ ششم.
4.     ابن اشعث، محمد بن محمد (بی‌تا). الجعفریات (الأشعثیات)، تهران: مکتبة النینوی الحدیثة، الطبعة الاولی.
5.     ابن بابویه قمی (صدوق)، محمد بن علی (1362). الخصال، قم: جامعه مدرسین، چاپ اول.
6.     ابن بابویه قمی (صدوق)، محمد بن علی (1376). الأمالی، تهران: کتابچی، چاپ ششم.
7.     ابن بابویه قمی (صدوق)، محمد بن علی (1378). عیون أخبار الرضا (ع)، تهران: نشر جهان، چاپ اول.
8.     ابن بابویه قمی (صدوق)، محمد بن علی (1398). التوحید، قم: جامعه مدرسین، چاپ اول.
9.     ابن بابویه قمی (صدوق)، محمد بن علی (1414). إعتقادات الإمامیة، قم: کنگرۀ شیخ مفید، چاپ دوم.
10. ابن حنبل، احمد بن محمد (1416). مسند الإمام أحمد بن حنبل، بیروت: مؤسسة الرسالة، الطبعة الاولی.
11. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی (1404). تحف العقول، قم: جامعه مدرسین، چاپ دوم.
12. ابن شهر آشوب مازندرانی، محمد بن علی (1379). مناقب آل أبی طالب (ع)، قم: علامه، چاپ اول.
13. ابن فارس، أحمد (1404). معجم مقاییس اللغة، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ اول.
14. ابن هشام حمیری معافری، عبد الملک (بی‌تا). السیرة النبویة، بیروت: دار المعرفة.
15. اردجابی، اردشیر (1390). معاد و آثار اعتقاد به آن، قم: زائر، چاپ اول.
16. برقی، احمد بن محمد (1371). المحاسن، قم: دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم.
17. بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم (1375). رسالۀ نوین: مسائل خانواده، تهران: نشر فرهنگ اسلامی، چاپ شانزدهم.
18. جوادی آملی، عبدالله (1375). ولایت فقیه: ولایت فقاهت و عدالت، قم: اسراء.
19. جوادی آملی، عبدالله (1378). جامعه در قرآن، قم: اسراء.
20. جوادی آملی، عبدالله (1383). توحید در قرآن، قم: اسراء، چاپ اول.
21. حسن‌الاهی، منوچهر (1386). نگاهی به سیرۀ پیامبر اعظم، قم: بوستان کتاب، چاپ اول.
22. خمینی، روح‌الله (1373). ولایت فقیه، قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول.
23. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412). مفردات ألفاظ القرآن، بیروت و دمشق: دار القلم، الدار الشامیة، الطبعة الاولی.
24. شریف الرضی، محمد بن حسین (1414). نهج البلاغة، تحقیق: صبحی صالح، قم: هجرت، چاپ اول.
25. شلتوت، محمود (1359). سیری در تعالیم اسلام، ترجمه: سید خلیل خلیلیان، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ پنجم.
26. طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو، چاپ سوم.
27. فیومی، أحمد بن محمد (1414). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم: دار الهجرة، چاپ دوم.
28. کلینی، محمد بن یعقوب (‌1429). الکافی، قم: دار الحدیث، چاپ اول.
29. گیدنز، آنتونی (1377). جامعه‌شناسی، ترجمه: منوچهر صبوری، تهران: نی، چاپ چهارم.
30. لک‌زایی، نجف (1386). سیرۀ پیامبر اعظم در گذر از جامعۀ جاهلی به جامعۀ اسلامی، قم: بوستان کتاب، چاپ دوم.
31. لیثی واسطی، علی بن محمد (1376). عیون الحکم والمواعظ، قم: دار الحدیث، چاپ اول.
32. مجلسی، محمد باقر (1403). بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، الطبعة الثانیة.
33. مصباح یزدی، محمدتقی (1356). نظریۀ ولایت فقیه، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ بیست‌وسوم.
34. مصباح یزدی، محمدتقی (1378). نظریۀ سیاسی اسلام، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
35. مصباح یزدی، محمدتقی (1396). خداشناسی، تحقیق و بازنگری: امیررضا اشرفی، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ سوم.
36. مصباح یزدی، محمدتقی (1402). رستگاران، تدوین و نگارش: محمدمهدی نادری قمی، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ پنجم.
37. مصطفوی، حسن (1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول.
38. مطهری، مرتضی (بی‌تا). مجموعه آثار استاد شهید مطهری (آشنایی با قرآن)، تهران: صدرا.
39. مفید، محمد بن محمد (1413 الف). الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم: کنگرۀ شیخ مفید، چاپ اول.
40. مفید، محمد بن محمد (1413 ب). الأمالی، قم: کنگرۀ شیخ مفید، چاپ اول.
41. مکارم شیرازی، ناصر (1371). تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ دهم.
42. مکارم شیرازی، ناصر (1386). پیام قرآن، تهران: دار الکتاب الاسلامیة، چاپ نهم.
43. هاشمی رفسنجانی، اکبر (1383). فرهنگ قرآن، قم: بوستان کتاب، چاپ اول.
44. هاشمی رفسنجانی، اکبر (1386). تفسیر راهنما، قم: بوستان کتاب، چاپ اول.