پژوهشنامه مذاهب کلامی

پژوهشنامه مذاهب کلامی

معیار دارالإسلام و دارالکفر از منظر ابن‌تیمیه و وهابیت با تأکید بر ناسازه حاکمیت سعودی در جنگ خلیج فارس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مؤسسه آموزش عالی ائمه اطهار، ایران، مشهد.
چکیده
امروزه گروه‌هایی از وهابیت با انتساب دیدگاه‌های خود در معیار تشخیص دارالإسلام و دارالکفر به ابن‌تیمیه دست به تکفیر بلاد اسلامی می‌زنند. مقاله حاضر با بررسی مدعای آنها به این نتایج رسید: 1. برخلاف تقسیم ثنایی وهابیت، ابن‌تیمیه تقسیمی ثلاثی مطرح کرده و دارالمرکبه را قسیمی برای دارالإسلام و دارالکفر قرار داده است؛ 2. معیار ابن‌تیمیه در تشخیص دارالإسلام، «کثرت جمعیتی» و «اقامه شعائر» بود، اما این طیف از وهابیت، علاوه بر دو معیار پیش‌گفته، «غلبه احکام» و «حاکم مسلمان» را نیز بر معیارهای ابن‌تیمیه افزودند و بدین وسیله دایره دارالکفر را توسعه بخشیدند. در جنگ خلیج فارس، سلسله وقایعی که با صدور فتوای جواز استعانت از غیرمسلمانان و تکفیر صدام از جانب هیئت علمای کبار آغاز شد و اعتراض جریان صحوه و مواجهه قهری حاکمیت را در پی داشت و در نهایت به تکفیر حکام ریاض از جانب طیف رادیکال صحوه انجامید، موجب رونمایی از معیارهای ویژه وهابیت شد. تبارشناسی جریان‌های درون وهابی و سه دوره حاکمیت آل‌سعود نشان داد ناسازه ریشه‌دار آنها در دو وجه ایدئولوژیک و پراگماتیک، با اولویت‌بخشیدن به بقا در دوره سوم، از حالت تعادل نسبی خارج، و موجب انشقاق شد. هرچند تبدیل دارالإسلام به دارالکفر بر اساس معیارهای «غلبه احکام» و «حاکم مسلمان» هیچ سابقه‌ای در دیدگاه علمای سلف نداشت، طیف رادیکال صحوه هم‌راستا با طیفی از القاعده که مولود این جریان وهابی بود، سرزمین وحی را «دارالکفر» نامید و به جهاد داخلی روی آورد.
کلیدواژه‌ها