1
دانشپژوه سطح سه، مؤسسه آموزش عالی حوزوی ائمه اطهار (ع)، مشهد، ایران
2
پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ، قم، ایران
چکیده
نزد تمام مسلمانان، توحید ربوبی از مهمترین اقسام توحید به حساب میآید و نقض آن را موجب نقض توحید خداوند یگانه و موحدانگاری انسان میپندارند، اما وهابیت با دیدگاه خاصی که از ربوبیت دارد معتقدست توحید ربوبی همان توحیدِ در خلق، رزق، مُلک، و تدبیر است و تمامی مشرکان، در همه اعصار گذشته، فقط شرک در عبادت ورزیده و به صفات توحید ربوبیت موحد بودهاند؛ اساساً دعوت انبیا (ع) به توحید عبادی بوده و نزاعی در ربوبی با امتهایشان نداشتهاند؛ ایشان برخی از آیات قرآن و فطرت را به عنوان مهمترین دلایل بر مدعایشان ذکر کردهاند. در این نوشتار با بررسی و نسبتسنجی عقیده وهابیت در مسئله توحید ربوبیت با اصحاب حدیث (که وهابیت مدعی پیروی از آنهاست) نشان میدهیم اهل حدیث ربوبیتِ خداوند را به «مالکیت»، «تدبیر» و «خالقیت» تفسیر کردهاند امّا معتقدند در زمان انبیای گذشته اشخاصی وجود داشتهاند که حتی ربوبیت خدا را معترف نبودهاند، چه رسد به اینکه در ربوبیت، به معنای اقرار به تمام صفات ربوبی، توحید داشته باشند. همچنین، با روش تحلیلیتوصیفی نشان میدهیم دلایل قرآنی وهابیان با اشکالات متعددی مواجه بوده و چهبسا فقط بر توحید در خالقیت دلالت کند و اصحاب حدیث هم از توحید ربوبی همان توحید خالقیت را فقط برای مشرکان عرب پذیرفتهاند.