پژوهشنامه مذاهب کلامی

پژوهشنامه مذاهب کلامی

گستره استغاثه در قرآن کریم با تأکید بر معجزات و کرامات اولیای الهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری وهابیت‌شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 دانشیار گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
3 استادیار گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
برخی از مدعیان توحید، استغاثه از غیرخدای متعال را شرک، کفر و مخالف با قرآن کریم می‌دانند، حال آنکه آیات متعددی از قرآن کریم جواز استغاثه در امور مقدور و غیرمقدور و به شخص حاضر و غیرحاضر را به تصویر کشیده است. از مصادیق استغاثه در امور مقدور می‌توان به استغاثه قبطی به حضرت موسی (ع)، استغاثه حضرت عیسی (ع) به حواریون، درخواست یاری ذوالقرنین از مردم و استغاثه حضرت یوسف (ع) به زندانی اشاره کرد؛ و از مصادیق استغاثه در امور غیرمقدور، استغاثه حضرت سلیمان (ع) به آصف، استغاثه به حضرت عیسی (ع) در زنده‌کردن مردگان و شفای امراض، استغاثه مردم به حضرت موسی (ع) برای طلب باران و استغاثه حضرت یعقوب (ع) به پیراهن حضرت یوسف (ع) برای شفای چشمان است. البته به تصریح قرآن کریم هیچ یک از انبیا فاعلیت مستقل ندارند، بلکه کلمة‌الله و مظهر اسماء و صفات فعلی خداوند متعال‌اند و فاعلی هستند که به اذن الاهی و در سلسله نظام فاعلیت طولی، اراده خدا را محقق می‌کنند.
کلیدواژه‌ها

1.     قرآن کریم.
2.     ابن ابی الحدید، عبد الحمید بن هبة الله (1404). شرح نهج البلاغه، قم: مرعشی، چاپ اول.
3.     ابن تیمیة، احمد بن عبد الحلیم (1423). الرد علی الأخنائی قاضی المالکیة، المحقق: الدانی بن منیر آل زهوی، بیروت: المکتبة العصریة، الطبعة الاولی.
4.     ابن تیمیه، احمد بن عبد الحلیم (1420). النبوات، المحقق: عبد العزیز بن صالح الطویان، الریاض: أضواء السلف، الطبعة الأولی.
5.     ابن تیمیه، احمد بن عبد الحلیم (1416). مجموع الفتاوی، المحقق: عبد الرحمن بن محمد بن قاسم، المدینة: مجمع الملک فهد لطباعة المصحف الشریف، النبویة.
6.      ابن عثیمین، محمد بن صالح (1413). مجموع فتاوی و رسائل فضیلة الشیخ محمد بن صالح العثیمین، جمع و ترتیب: فهد بن ناصر بن إبراهیم السلیمان، بی‌جا: دار الوطن، دار الثریا، الطبعة الأخیرة.
7.     ابن عثیمین، محمد بن صالح (1416). شرح کشف الشبهات و یلیه شرح الاصول السنة، تحقیق: فهد بن ناصر بن ابراهیم السلیمان، ریاض: دار الثریا للنشر والتوزیع، الطبعة الاولی.
8.     ابن فارس، احمد (1399). مقاییس اللغة، محقق: عبد السلام محمد هارون، بی‌جا: دار الفکر.
9.     ابن منظور، محمد بن مکرم (1414). لسان العرب، بیروت: دار الصادر، الطبعة الثالثة.
10. بخاری، محمد بن اسماعیل (1407). صحیح بخاری، تحقیق: مصطفی دیب البغا، بیروت: دار ابن کثیر، الطبعة الثالثة.
11. پورعلی، رضا (1399). «وهابیان و استغاثه به غیرخدا»، در: www.alwahabiyah.com.
12.  تویجری، حمود بن عبد الله (1406). الاجابة الجلیلة علی الاسئلة الکویتیة، الریاض: مکتبة المعارف.
13. جوادی آملی، عبدالله (1390). تفسیر موضوعی قرآن کریم، قم: اسراء.
14. جوادی آملی، عبدالله (بی‌تا). تفسیر تسنیم، ج14، قم: اسراء.
15. حاجی‌اسماعیلی، محمدرضا؛ علی‌عسگری، فایضه (1397). «بازشناسی مفهوم اذن در معجزات انبیا در قرآن با تأکید بر معجزات حضرت عیسی (ع)»، در: پژوهش‌نامه تفسیر و زبان قرآن، ش13، ص11-28.
16. حسن‌زاده آملی، حسن (1380). «انسان کامل از دیدگاه نهج‌البلاغه»، در: پژوهش‌های نهج‌البلاغه، ش9-10، ص15-22.
17. حسینی زبیدی، محمد مرتضی (1414). تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دار الفکر، الطبعة الاولی.
18. حلی، حسن بن سلیمان (1951). المحتضر، النجف: منشورات المطبعة الحیدریة.
19. حویزی، عبد علی بن جمعة (1415). تفسیر نور الثقلین، محقق: سید هاشم رسولی محلاتی، قم: اسماعیلیان، چاپ چهارم.
20. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412). المفردات فی غریب القرآن، محقق: صفوان عدنان الداودی، بیروت: دار القلم، الطبعة الاولی.
21. ربیع‌نیا، ابوطالب (1388). «استغاثه»، در: دائرة‌المعارف قرآن کریم، قم: بوستان کتاب.
22. روحانی، محمد صادق (1418). منهاج الفقاهة، بی‌جا: بی‌نا، الطبعة الرابعة.
23. سبحانی، جعفر (1386). سیمای عقاید شیعه، ترجمه: جواد محدثی، تهران: مشعر.
24. سعادتی، قادر (1394). استغاثه در مکتب اهل بیت (ع): پاسخی به شبهه وهابیت، قم: دار الاعلام لمدرسة اهل البیت (ع).
25. سعدی الأزهری، عبد المصطفی (1427). تهذیب النور فی جواز التوسل والاستغاثة بالأنبیاء والصالحین، بی‌جا: بی‌نا.
26. سند، محمد (1426). التوسل: عبادة توحیدیة، بیـروت: سعید بن جبیر، الطبعة الاولی.
27. سند، محمد (1427). الامامة الالهیة، قم: منشورات الاجتهاد، الطبعة الاولی.
28. صالح، حسن (1393). «ارتباط مفهوم علم‌الکتاب و ولایت تکوینی اهل بیت (ع)»، در: معرفت کلامی، س5، ش2، ص99-118.
29. صفار، محمد بن حسن (1404). بصائر الدرجات، طهران: مؤسسة الاعلمی.
30. طباطبایی، محمدحسین (1374). ترجمه تفسیر المیزان، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم.
31. طبری، محمد بن جریر (بی‌تا). نوادر المعجزات فی مناقب الأئمة الهداة، بی‌جا: دلیلنا.
32. طریحی، فخرالدین محمد (1372). مجمع البحرین، تهران: کتاب‌فروشی مرتضوی، چاپ سوم.
33.  فیومی، احمد بن محمد (1414). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم: دار الهجرة، الطبعة الثانیة.
34. قحطانی، سعید بن علی (بی‌تا). نور الهدی و ظلمات الضلال، الریاض: مطبعة سفیر.
35. کلینی، محمد بن یعقوب (1407). الکافی، المصحح:‌ علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الاسلامیة، الطبعة الرابعة.
36. مجلسی، محمد باقر (1403). بحار الأنوار، تحقیق: السید ابراهیم المیانجی و محمد الباقر البهبودی، بیروت: دار احیاء التراث العربی، الطبعة الثالثة.
37. مجلسی، محمد تقی (1395). ولایة الاولیاء، قم: فیض.
38. مصباح یزدی، محمدتقی (1373). آموزش فلسفه، بی‌جا: سازمان تبلیغات اسلامی.
39. مصطفوی، حسن (1360). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
40. مطهری، مرتضی (1374). ولائها و ولایتها، قم: صدرا.
41. هلالی، تقی الدین (1415). الحسام الماحق لکل مشرک و منافق، بیروت: دار الفتح للطباعة والنشر والتوزیع.
42. هلالی، تقی الدین (بی‌تا). الهدیة الهادیة الی الطائفة التجانیة، بی‌جا: بی‌نا.