An Analytical Reappraisal The Position of Reason in the Thought of Shaykh Aḥmad Sirhindī

Document Type : Original Article

Authors
alireza falaki 1
Majid Fateminejad 2
1 .
2 ** Professor in Seminary and University, Head of the Intellectual-Cultural Currents Studies Group, International Research Institute of Imam Reza (A.S.), Al-Mustafa International University, Khorasan Branch.
Abstract
This study aims to critically examine the position of reason within the intellectual framework of Shaykh Aḥmad Sirhindī—a leading figure of the Naqshbandī order and a prominent scholar of the Deobandi tradition in the Indian Subcontinent. While acknowledging the central role of reason in understanding certain religious truths, Sirhindī delineated its boundaries and recognized its limitations. Utilizing rational arguments, he critiqued certain philosophical foundations while simultaneously striving to elucidate and defend the principles of Islamic mysticism (Sufism). Through an in-depth analysis of Sirhindī’s works and a comparison of his thought with other Islamic scholars, this research presents a clear and comprehensive picture of the role of reason in his thinking. It demonstrates that his approach to reason is rooted in the theological foundations of the Māturīdī school, emphasizing a correct understanding and interpretation of the divine attributes (ṣifāt khabariyya). This approach also forms the intellectual basis of the Deobandi school and stands in contrast to Wahhabi viewpoints. The findings of this study reveal that Sirhindī, through a balanced approach, sought to establish harmony between reason (ʿaql) and transmitted tradition (naql), thereby explaining and defending Islamic teachings.
Keywords
: Shaykh Aḥmad Sirhindī
reason (ʿaql)
philosophy
Māturīdī school
Deobandi school
divine attributes (ṣifāt khabariyya)
Indian Subcontinent
منابع
1.      قرآن کریم.
2.      ابن عبد الوهاب، محمد (بی‌تا). کشف الشبهات، بی‌جا: بی‌نا.
3.      ابن فارس، احمد (بی‌تا). معجم مقاییس اللغة، تحقیق: عبد السلام محمد هارون، بی‌جا: بی‌نا.
4.      ابن قدامه مقدسی، عبدا لله بن احمد (۲۰۰۲). روضة الناظر و جنة المناظر، بیروت: مؤسسة الریان.
5.      ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (۱۴۰۴). الشفاء، قم: کتاب‌خانۀ آیت‌الله مرعشی.
6.      ابن‌عربی، محیی‌الدین (1387). فصوص الحکم، تصحیح و ترجمه: محمد خواجوی، تهران: مولوی.
7.      اشعری، ابوالحسن (۱۹۸۰). مقالات الاسلامیین، به کوشش: هلموت ریتر، وین: بی‌نا.
8.      أفغانی، شمس ‌الدین السلفی (1416). جهود علماء الحنفیة فی إبطال عقائد القبوریة، ج3، ریاض: دار الصمیعی.
9.      بغدادی، عبد القاهر بن طاهر (۱۴۰۱). الفرق بین الفرق، بیروت: دار الآفاق الجدیدة.
10.  بیاضی، کمال ‌الدین احمد (۱۴۱۹). اشارات المرام من عبارات الامام، کراچی: قدیمی کتب‌خانه.
11.  جرجانی، علی بن محمد (۱۴۰۳). التعریفات، بیروت: دار الکتب العلمیة.
12.  جوهری، اسماعیل بن حماد (۱۴۰۷). الصحاح، بیروت: دار العلم للملایین.
13.  حربی، احمد بن عوض الله (۱۴۱۳). الماتریدیة: دراسةً و تقویماً، ریاض: دار العاصمة، الطبعة الاولی.
14.  حسنی طالبی، عبدالحی بن فخر الدین (1420). الإعلام بمن فی تاریخ الهند من الأعلام المسمی بـ نزهة الخواطر و بهجة المسامع والنواظر، ج5، بیروت: دار ابن حزم، الطبعة الاولی.
15.  حسنی ندوی، ابو الحسن علی (1414/1994). الإمام السرهندی: حیاته و أعماله، الجزء الثالث من سلسلة رجال الفکر والدعوة، کویت: دار القلم للنشر والتوزیع، الطبعة الثانیة.
16.  ری‌شهری، محمد (بی‌تا الف). دانش‌نامۀ عقاید اسلامی، ج۱، قم: دارالحدیث.
17.  سرهندی، احمد فاروقی (1383). مکتوبات امام ربانی حضرت مجدد الف ثانی، تهران: فاروق اعظم، چاپ اول.
18.  سرهندی، امام ربانی احمد (۱۹۶۵). مکاشفات عینیة مجددیة، کراچی: ادارهٔ مجددیه.
19.  سهارنفوری، خلیل احمد (۱۴۳۷). عقائد علماء اهل السنة الدیوبندیة ، تحقیق: سید طالب الرحمن، بی‌جا: مکتبة اهل السنة.
20.  شهرستانی، محمد بن عبد الکریم (۱۴۰۴). الملل والنحل، تحقیق: محمد سید کیلانی. بیروت: دار المعرفة.
21.  علی‌پور، فاطمه (1387). «جایگاه عقل نزد عالمان مسلمان»، در: پیک نور، س6، ش4، ص72-84.
22.  غزالی، محمد بن محمد (۱۴۱۷). المستصفی من علم الأصول، تحقیق: محمد سلیمان الأشقر، بیروت: مؤسسة الرسالة.
23.  غزالی، محمد بن محمد (۱۳۹۰). المنقذ من الضلال، ترجمه: سید ناصر طباطبایی، قم: مولا.
24.  غزالی، محمد بن محمد (بی‌تا). احیاء علوم الدین، بی‌جا: دار الکتاب العربی.
25.  فارابی، محمد بن محمد (۱۳۶۸). آراء اهل المدینة الفاضلة، تحقیق: البیر نصری نادر، بیروت: دار المشرق.
26.  ماتریدی، محمد بن محمد (1426). تأویلات اهل السنة، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الاولی.
27.  ماتریدی، محمد بن محمد (۱۴۲۶). کتاب التوحید، تحقیق: بکیر طوپال اوغلی، استانبول: دار صادر.
28.  ماتریدی، محمد بن محمد (بی‌تا). شرح فقه الاکبر، در: الرسائل السبعة، بی‌جا: بی‌نا.
29.  مقری، محمد طیب (1437). علماء دیوبند: عقیدة و منهجا، بی‌جا: مکتبة دار العلوم.
30.  میرانی، محمد امین آر. (۲۰۱۳). المختارات من مکتوبات الإمام الربانی السرهندی، بی‌جا: بی‌نا.
31.  نقشبندی، نوید (1399). «مدلول عقل و کارکردهای آن در اصول فقه اهل سنت»، در: مطالعات فقه و اصول، س3، ش2، ص53-71.